Bir sabah bütün sosyal medya hesaplarınızı kapattığınızı düşünün. Telefonunuzu bir kenara bırakıyor, bilgisayarınızı açmıyor ve dijital dünyadan uzaklaşmaya karar veriyorsunuz.
İlk saatlerde her şey yolunda görünüyor. Biraz sessizlik, biraz özgürlük…
Sonra bir ödeme yapmanız gerekiyor. Bir randevuyu doğrulamanız, bir belgeye ulaşmanız veya günlük bir işlemi tamamlamanız gerekiyor. Ve fark ediyorsunuz ki dijital dünyadan uzaklaşmak istemeniz, o dünyanın dışında yaşayabileceğiniz anlamına gelmiyor.
Çünkü mesele artık yalnızca internete girip girmemek değil. İnternetin, hayatımızın işleyişine ne kadar yerleştiği.
Peki, insanlık bir gün dijital dünyadan çıkmak isterse bunu gerçekten yapabilecek mi?
İnternet artık yalnızca bir bağlantı değil
İnternetin ilk dönemlerinde çevrimiçi olmak, gündelik hayatın dışında gerçekleşen ayrı bir etkinlikti. Bilgisayarın başına geçer, bağlantı kurar ve sonra gerçek dünyaya geri dönerdik. Bugün bu ayrım giderek belirsizleşiyor.
Telefonlarımız iletişim kurmanın ötesinde ödeme yapmamıza, kimliğimizi doğrulamamıza, yol bulmamıza ve çalışmamıza yardımcı oluyor. Kurumlar verileri dijital sistemlerde saklıyor. Şirketler işlerini çevrimiçi altyapılar üzerinden yürütüyor. Şehirlerin pek çok hizmeti de yazılımlara ve birbirine bağlı sistemlere dayanıyor.
Böylece internet, kullandığımız araçlardan biri olmaktan çıkıp başka birçok faaliyetin gerçekleşmesini sağlayan zemine dönüşüyor.
Bir uygulamayı silebilirsiniz. Bir hesabı kapatabilirsiniz. Fakat o uygulamaya bağlı hizmetlerin alternatifi yoksa, kararınızın sonuçları çok daha geniş olabilir.
İşte dijital bağımlılığın asıl eşiği burada başlıyor: Bir sistemi kullanmaya devam ettiğimiz için değil, kullanmadığımızda temel ihtiyaçlarımızı karşılayamadığımız için ona bağlı hâle gelmek.
Teknolojiden vazgeçmek neden zorlaşabilir?
Dijital sistemler hayatı kolaylaştırdıkça insanlar ve kurumlar onlara daha fazla iş devrediyor. Bu tercih çoğu zaman mantıklı. İşlemler hızlanıyor, maliyetler düşebiliyor ve hizmetlere erişim kolaylaşıyor.
Ancak zaman içinde eski yöntemler ortadan kalkarsa, kolaylık bir zorunluluğa dönüşebilir.
Bir hizmet yalnızca çevrimiçi sunuluyorsa internet kullanamayan biri ne yapacak? Bir iş yerinin bütün kayıtları dijital ortamdaysa sistem uzun süre çalışmadığında faaliyetlerini nasıl sürdürecek? İnsanlar yalnızca dijital kimliklerle tanınıyorsa alternatif doğrulama yöntemleri ortadan kalktığında ne olacak?
Bu soruların cevabı, teknolojinin kendisinden çok onu nasıl tasarladığımızla ilgili.
Dijital sistemlerin gelişmesi, fiziksel ve çevrimdışı seçeneklerin tamamen ortadan kalkmasını gerektirmiyor. Ancak bu seçenekler korunmazsa, teknolojiden uzaklaşma hakkı zamanla yalnızca maddi imkânı olanların veya özel koşullara sahip kişilerin kullanabildiği bir ayrıcalığa dönüşebilir.
Üstelik dijital dünyadan çıkmak, bütün teknolojileri reddetmek anlamına gelmek zorunda değil. İnsanlar teknolojinin sağladığı faydalardan yararlanırken hangi alanlarda bağlantısız kalabileceklerine de karar verebilmelidir.
Asıl mesele seçim hakkının korunmasıdır.
Peki, bir gün geri dönüş gerçekten imkânsızlaşabilir mi?
Dijitalleşme tek yönlü ve durdurulamaz bir süreç değil. Teknolojiler değişebilir, sistemler yeniden tasarlanabilir ve toplumlar bazı hizmetleri farklı yöntemlerle sunmayı tercih edebilir.
Fakat dijital altyapılar hayatın daha fazla alanına yerleştikçe, onları tamamen devre dışı bırakmanın maliyeti de büyüyebilir. Çünkü artık yalnızca bir cihazı kapatmaktan söz etmeyiz. Birbirine bağlı hizmetlerin, ekonomik ilişkilerin ve günlük alışkanlıkların tamamını düşünmek zorunda kalırız.
Belki gelecekte insanların en büyük tartışması, daha fazla teknoloji kullanıp kullanmayacakları üzerine olmayacak. Hangi alanlarda teknolojiye ihtiyaç duyduklarını ve hangi alanlarda onsuz yaşayabilmek istediklerini belirlemek üzerine olacak.
Bir insanın telefonunu kapatabilmesi özgürlük olabilir. Fakat telefonunu kapattığında işini yapamıyor, hizmetlere ulaşamıyor veya toplumun dışında kalıyorsa bu özgürlük ne kadar gerçektir?
Geleceğin dijital düzeni için asıl sınav burada yatıyor. Teknolojinin hayatımıza ne kadar girdiği kadar, gerektiğinde ondan uzaklaşabilmemize izin verip vermediği de önemli.
Çünkü insanlığın başarısı, her şeyi dijitalleştirmek olmayabilir. Başarı, dijital sistemler çalışmadığında da hayatın devam edebilmesini sağlamak olabilir.
Belki de gerçek ilerleme, insanları teknolojiye daha sıkı bağlamak değil; teknolojiye bağlı oldukları hâlde özgür seçim yapabilecekleri bir dünya kurmaktır.
Ve belki geleceğin en önemli sorusu şudur: Bir gün dijital dünyadan çıkmak istediğimizde bunu yapamıyorsak, gerçekten teknolojiye mi bağımlıyız, yoksa kendi kurduğumuz düzenin dışına çıkma hakkını çoktan kaybetmiş miyiz?
Bir Cevap Yaz
E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.