Aşırı Düşünmek (Overthinking)

Senem | Koç Üniversitesi Psikoloji

Aşırı düşünmenin ne olduğunu çoğumuz biliyoruz. Ama ne zaman başladığını fark etmek zor.
Benim için bu fark ediş, Koç Üniversitesi’nde psikoloji okurken, bir derste verilen çok basit bir tanımla başladı:

“Overthinking, çözüm üretmeyen düşüncenin tekrar tekrar dönmesidir.”

O an anladım ki, ben uzun zamandır düşündüğümü sanıyordum ama aslında aynı noktada durup durup kendimi yoruyordum.

Overthinking Zeka mı, Kaygı mı?

Eskiden aşırı düşünmeyi kendimce olumlu bir yere koyardım.
“Detaycıyım”, “her ihtimali hesaplıyorum”, “önemsiyorum” derdim.

Ama psikoloji derslerinde kaygı konusunu işledikçe şunu fark ettim:
Aşırı düşünme çoğu zaman kontrol kaybı korkusundan doğuyor.

Bir dönem basit bir mesaj bile zihnimde büyüyordu.
“Acaba yanlış mı anladı?”
“Keşke şöyle yazsaydım.”

Aslında mesele mesaj değil, yanlış anlaşılma korkusuydu.

Kampüste Gece Sessizliğinde Gelen Düşünceler

Koç’ta geçirdiğim bir akşam hâlâ aklımda. Kütüphaneden yurda yürürken, zihnim hiç susmuyordu. Gün içinde olan küçük bir konuşmayı defalarca başa sarıyordum.

O sırada derste öğrendiğimiz şu ayrımı düşündüm:

• Faydalı düşünme → çözüm üretir

• Zararlı düşünme → sadece yorar

O gece fark ettim ki, zihnim bana yardım etmiyordu. Beni korumaya çalışıyor gibi görünüyordu ama aslında beni olduğum yerde kilitliyordu.

Psikolojide Overthinking Neden Tehlikelidir?

Psikolojide aşırı düşünme:

• Kaygıyı artırır

• Karar vermeyi zorlaştırır

• Öz güveni zamanla aşındırır

Ama daha sessiz bir etkisi var:
İnsanı anın dışına iter.

Ben fark etmeden, yaşadığım anı değil, olabilecek ihtimalleri yaşıyordum.

Overthinking ile İlk Gerçek Yüzleşmem

Bir ders çıkışı arkadaşım bana çok basit bir şey söyledi:

“Bunu bu kadar düşünmene gerek yok.”

Eskiden bu cümle sinirimi bozardı.
Ama o gün sustum. Çünkü fark ettim ki, düşünmem gerçekten bir işe yaramıyordu.

Psikoloji bana şunu öğretti:
Bazı düşünceler cevap istemez, bırakılmak ister.

Kendime Küçük Bir Alışkanlık Edindim

Her şey düzelmedi. Hâlâ düşündüğüm oluyor.
Ama artık kendime şu soruyu soruyorum:

“Bu düşünce beni ileri mi götürüyor, yoksa sadece yorgun mu düşürüyor?”

Eğer sadece yoruyorsa, zihnimi başka bir yere çekiyorum. Bazen yürüyüş, bazen müzik, bazen hiçbir şey yapmadan durmak.

Psikoloji okurken öğrendiğim en insani şeylerden biri bu oldu.

Sonuç Yerine

Aşırı düşünmek zayıflık değil.
Ama fark edilmezse, insanı sessizce tüketebilir.

Zihnimle savaşmam gerekmiyor.
Onu her düşündüğüne inanmak zorunda olmadığını hatırlatmam yetiyor.

— Senem
Koç Üniversitesi | Psikoloji